• در آموزش یونجه
  • بازدید: 830
  • اخرین ویرایش: ۱۳۹۸/۰۵/۲۱ ۰۱:۴۹:۵۶
  • چاپ نوشته هاچاپ پی دی اف

اصول کاشت صحیح


انتخاب محل مناسب براي كشت يونجه
  يكي از اقدام هاي اوليه و بسيار مهم در زراعت يونجه، تعيين محلي مناسب براي كشت آن است. انتخاب محل، يك تصميم حساس در توليد يونجه است، چون شرايط محل مي تواند عملكرد و ديگر برتري هاي يك رقم يونجه را تحت تاثير قرار داده و حتي محدود كند.هرچند يونجه در طيف گسترده اي از شرايط محيطي مي تواند رشد كرده و محصول توليد نمايد، ولي با بررسي اوليه دقيق و علمي، مي توان بيشينه بهره وري را به دست آورد. در انتخاب محل براي زراعت يونجه، هميشه بايستي در نظر داشت كه مناسب ترين محل براي كشت يونجه محلي است كه بيشترين عملكرد و بالاترين كيفيت علوفه در آن توليد مي شود. هنگامي كه در مرحله مكان يابي، كشتزاري براي كشت يونجه انتخاب شود كه مناسب ترين ميزان عمق نفوذ ريشه، عناصر غذايي، تهويه و آب را براي گياه فراهم كرده و بدون تنش هاي عمده شوري و قليائي و غرقابي باشد، مي توان مطمئن بود كه شرايط براي توليد بيشينه عملكرد يونجه فراهم شده است.
 
یونجه

ويژگي هاي خاك محل
براي بررسي كارائي يك محل براي كشت يونجه، در آغاز بايستي ويژگي هاي خاك محل تعيين شود. تعيين ويژگي هاي خاك مي تواند با استفاده از نرم افزارهايي همچون سامانه اطلاعات جغرافيايي(GIS) ، استفاده از نقشه هاي (توپوگرافي) منطقه و يا به صورت مشاهده اي انجام گيرد. ويژگي هاي مورد بررسي براي تعيين كارائي خاك به ترتيب زيرمي باشند:
 
ويژگي هاي فيزيكي خاك

بافت خاك
يونجه را مي توان در طيف گسترده اي از بافت هاي خاك با موفقيت توليد كرد، ولي خاك هاي لومي- شني و لومي- رسي ترجيح داده مي شوند. اين نوع خاك ها توازن مناسبي از نگهداري و نفوذ آب را فراهم مي آورند. خاك هاي شني و لومي- شني ظرفيت نگهداري آب كمي دارند و از اين رو يونجه زار را بايستي چند روز يك بار آبياري كرد، كه اين كار به ويژه در سامانه هاي آبياري سنتي بسيار دشوار خواهد بود. توليد يونجه درخاك هاي رسي بسيار دشوار است. چون در اين خاك ها نفوذ آب و زهكشي با سرعت پائيني انجام شده و يونجه زار دچار حالت غرقاب مي شود. يونجه براي توليد مطلوب به زهكشي مناسب نياز دارد و به تنش غرقاب حساس است و در اين شرايط افزون بر ايجاد زمينه هاي مساعد براي بيماري هاي مختلف، گياهچه ها، ريشه هاي گياه نيز با كمبود اكسيژن رو به رو شده و رشد آنها متوقف خواهد شد. توليد يونجه در خاك هاي با سطح سنگلاخي نيز با نارسايي هاي چندي مواجه خواهد شد. براي كشت يونجه آبي اراضي با سنگ وسنگريزه از صفر تا 3 درصد بسيار مناسب، از 3 تا 15درصد  مناسب، از 15تا 35 درصد به نسبت مناسب، از 35 تا 55  درصد كمي مناسب و بيش از 55  درصد نا مناسب مي باشد.

بافت خاک
هرم بافت خاک

 عمق خاك
خاك بايد به حدكافي عميق باشد تا ظرفيت نگهداري آب را درحد مورد نياز فراهم سازد. يونجه ريشه اصلي درازي دارد كه تا اعماق بيشتري نسبت به ريشه بيشتر گياهان زراعي مانند ذرت يا گندم نفوذ مي كند. در شرايط مطلوب، ريشه هاي يونجه مي توانند تا عمق 6 متري خاك نيز نفوذ كنند كه اين عمق نفوذ بالا به يونجه توان تحمل بالايي در برابر تنش خشكي مي بخشد.كمينه عمق خاك مورد نياز براي نفوذ ريشه يونجه يك متر مي باشد. خاك هاي كم عمق به طور عموم به لايه هاي زيرسطحي نفوذ پذيري محصور شده اند كه اين لايه ها به علت كاهش نفوذپذبري و زهشكي خاك، عملكرد يونجه را كاهش خواهند داد .

واكنش گياه يونجه در خاكهاي با ويژگيهاي مختلف
جدول و اكنش گياه يونجه در خاك هاي با ويژگي هاي مختلف

 
چالش غرقابي و سفره هاي آب زيرزميني
 در برخي از مناطق كه سطح سفره هاي آب زيرزميني بالاست، يا نفوذپذيري خاك توسط لايه هاي بستري كاهش پيدا كرده است و يا در مسيل رودخانه ها قرار دارند، ممكن است در فصول پر باران سال حالت غرقابي ايجاد شود. يونجه، به ويژه در مراحل رشد فعال به شرايط غرقابي حساس است. اين حساسيت از بابت كاهش اكسيژن در دسترس ريشه ها و گره هاي تثبيت كننده نيتروژن ايجاد شده و درنتيجه آن نارسايي هاي تنفسي و همچنين بيمار ي هاي مختلف ريشه و طوقه توسعه مي يابد. در صورتي كه ايجاد حالت غرقابي همزمان با افزايش دماي هوا باشد، احتمال توسعه بيماري ها به شدت افزايش خواهد يافت. پيش از انتخاب چنين زمين هايي براي كاشت،بايستي بررسي لازم انجام گيرد تا بتوان مطمئن شد كه مي توان با خاكورزي عمقي ميزان نفوذپذيري را افزايش داد. در صورت برطرف نشدن تنگناي غرقابي بايد از كاشت يونجه در آن كشتزار خودداري نمود.

آبیاری غرق آبی

شيب زمين
براي كشت يونجه آبي اراضي با شيب كمتر از يك درصد بسيار مناسب، 1 تا 2 درصد مناسب، 2 تا 5 درصد به نسبت مناسب، 5 تا 8 درصد كمي مناسب، 8 تا 12 درصد درشرايط خاصي كمي مناسب و شيب بيش از 12 درصد نامناسب مي باشد.

 
 
ويژگي هاي شيميائي خاك
الف- حاصلخيزي
 حاصلخيزي خاك مورد انتخاب براي كاشت يونجه تاثير به سزايي در عملكرد و كيفيت علوفه توليدي دارد. از سوي ديگر، كمبود عناصر ضروري براي رشد يونجه ازطريق افزايش نياز به كوددهي پي درپي هزينه هاي توليد را تا حدي زيادي بالا مي برد.  


ب-اسيدي، قليائي و شور بودن خاك
اسيدي و قليائي بودن خاك توسط پي اچ (PH) بيان مي شود.خاك هاي با PH كمتر از6.5 اسيدي، 6.5 تا 7.5 خنثي و بيشتر از 7.5 قليائي به شمار آيند. PH خاك بر ميزان مواد غذايي در دسترس تاثير مي گذارد. بيشترين ميزان دسترسي به عناصر غذايي براي بيشتر گياهان زراعي هنگامي كه PH  خاك بين 6 تا 7 باشد، فراهم مي شود. با اين وجود، براي زراعت يونجه PH هاي 6.3 تا 7.5 توصيه مي شود، چون در اين محدوده فعاليت باكتري هاي تثبيت كننده نيتروژن بيشتر تحريك مي شود. زراعت يونجه در PH هاي كمتراز شش توصيه نمي شود. خاك هاي اسيدي بيشتر در نواحي پر باران ايران پراكنش يافته اند.چون در اثر بارش پيوسته باران، عناصر كلسيم، منيزيم، سديم و پتاسيم شستشو داده شده و يون هاي هيدروژن و آلومينيوم جايگزين آنها خواهند شد.با افزايش غلظت يون هيدروژن PH خاك افزايش يافته و خاك اسيدي مي شود. غلظت بالاي يون هيدروژن و همچنين يون هاي آلومينيوم و منگنز بر رشد گياه و باكتري هاي تثبيت نيتروژن تاثير مي گذارند.بهترين راه براي اصلاح اين خاكها اختلاط آهك با خاك يونجه زار است. ولي بايد توجه داشت كه پس از اعمال مديريت اصلاح اين خاك ها، حتماً PH خاك دوباره آزمايش شود و در صورتي كه اين ميزان از 6.3 كمتر باشد بايد از كشت يونجه در آن محل خود داري كرد.
افزون بر اين، كاشت يونجه در خاك هاي با PH هاي بالاتر از 8 نيز به علت قليائي بودن اين خاك ها چالش آفرين خواهد بود. خاك هاي قليائي به طور عموم شور نيز هستند و زهكشي مناسبي ندارند. يونجه به شوري خاك به نسبت حساس است. هرچند توليد يونجه در خاك هاي شور امكان پذير است، ولي سطوح بالاي نمك ايجاد سميت كرده و دسترسي به آب را  كاهش مي دهد. شوري خاك با اندازه گيري ميزان هدايت الكتريكي (EC) در عصاره خاك تعيين مي شود.نمك ها ميزان هدايت الكتريكي را افزايش مي دهند و از اين رو، ميزان هدايت الكتريكي خاك با افزايش شوري افزايش مي يابد.آستانه آسيب و زيان رساني شوري در يونجه حدود 2 ميلي موس در سانتي متر  است. در صورتي كه ميزان شوري خاك از اين ميزان بيشتر باشد عملكرد يونجه به ازاي هر واحد افزايش هدايت الكتريكي، حدود 7.3 درصد كاهش خواهد يافت. البته تحمل يونجه به شوري در مراحل مختلف نموي آن متفاوت است و در مرحله جوانه زني بالاترين حساسيت را نسبت به شوري دارد و رفته رفته از ميزان اين حساسيت كاسته مي شود. در كل، اگر شوري خاك بالاتر از 5 ميلي موس در سانتي متر  باشد بايد از كاشت يونجه خودداري كرد. براي كاشت يونجه در چنين خاك هايي بايد نسبت به اصلاح آنها اقدام كرد. مهم ترين روش براي اصلاح خاك هاي شور، انجام آبشوئي آنهاست. البته اين روش ها زمان بر بوده ومدت ها پيش از كاشت يونجه بايد نسبت به انجام آنها مبادرت ورزيد. لازمه انجام آبشوئي زهكشي مناسب خاك و وجود منبع آب غير شور است. براي آبشويي خاك، آب در حد بيشتر از ظرفيت زراعي خاك استفاده مي شود تا آب مازاد نمك هاي خاك را در خود حل كرده و از لايه هاي تحت نفوذ ريشه يونجه خارج كند.امروزه براي آبشويي خاك هاي با نفوذ پذيري پايين نيز لوله هاي ويژهاي ساخته شده است كه در اعماق زير خاك شده و چون به حالت صافي (فيلتري) چند لايه توليد شده اند مي توانند نمك ها و املاح مازاد خاك را جذب كرده و در جهت شيب لوله ها تخليه كنند. كاشت گياهان متحمل به شوري، مانند جو پس از انجام آبشوئي در ميزان آبشوئي تاثير مثبتي دارد.
سديمي بودن خاك نيز از تنش هاي كاهش دهنده عملكرد يونجه است. خاك هايي كه بيش از 15% ظرفيت تبادل كاتيوني را سديم اشغال كرده باشد، خاك هاي سديمي به شمارمي آيند.در اين نوع خاك ها، سديم ظرفيت عناصر غذايي مختلفي مانند كلسيم، منيزيم و پتاسيم را اشغال كرده و با كاهش سطح دسترسي به اين عناصر، باعث كمبود آنها مي شود.ميزان زياد سديم باعث پراكنش ذرات رس و هوموس مي شود. از آنجائي كه هوموس ازذرات رس سنگين تر است، به سطح خاك آمده و اين نوع خاك ها را به رنگ قهوه اي سوخته و براق در مي آورد. براي اصلاح چنين خاك هايي، بايستي از گچ استفاده نمود.كلسيم موجود در گچ، با سديم جايگزين شده و باعث اصلاح خاك هاي سديمي مي شود. در خاك هايي كه ميزان كربنات كلسيم آن ها بالاست مي توان به جاي گچ از گوگرد استفاده كرد. پس از توزيع گچ يا گوگرد در كشتزار و اختلاط كامل آن با خاك، بايدكشتزار را آبشويي كرد تا سديم مازاد ناشي از جايگزيني با كلسيم يا گوگرد از منطقه نفوذريشه يونجه بيرون شود.به طور عموم اگر هدف توليد بيشينه عملكرد ممكن در واحد سطح باشد، بايستي از زراعت در اراضي شور و سديمي خودداري كرد. از سوي ديگر، فرآيند اصلاح چنين خاك هايي به چندين سال زمان و همچنين هزينه بالا نياز دارد.در كل براي كشت يونجه آبي اراضي با سديم قابل تبادل خاك از 0 تا 8 درصد بسيار مناسب، از 8 تا 20 درصد مناسب، از 20 تا 35 درصد به نسبت مناسب، از 35 تا 50 درصد كمي مناسب و بيش از 50 درصد نامناسب مي باشد.

میزان جذب عناصر در خاک های با پی اچ متفاوت
 
آب آبياري
در انتخاب محل مناسب براي كاشت يونجه بايد از وجود منبع آب كافي و با كيفيت اطمينان حاصل كرد، چون در صورت كمبود آب، ديگر مديريت هاي زراعي نيز موثر واقع نخواهد شد.
هر دو مشخصه كيفيت و كميت آب در تعيين محل مناسب براي كاشت موثر هستند: 
 
كميت آب
يونجه نسبت  به ديگر گياهان زارعي، نياز آبي به نسبت بالايي دارد. يونجه براي توليد هر كيلوگرم ماده خشك 830-560 ليتر آب مصرف مي كند. منبع آب بايستي بتواند براي آبياري هر هكتار يونجه دستكم 100-80  ليتر آب در دقيقه فراهم كند. البته ميزان دقيق نياز آبي بنا بر شرايط آب و هوايي و اقليمي، نوع سامانه آبياري و غيره متفاوت است. براي تامين اين ميزان نياز آبي به منبع آب كافي و ثابت نياز است، وگر نه عملكرد محدود خواهد شد.

كيفيت آب
كيفيت پايين آب نيز يك مسئله مهم در انتخاب محل براي كاشت يونجه است. آب چاه ممكن است داراي ميزان بالايي نمك باشد. سميت سديم يا بيكربنات نيز مي تواند موجب ايجاد اختلال در نفوذ آب شود. سميت سلنيوم يا موليبدن نيز مي تواند موجب كاهش كيفيت علوفه توليدي شود. سميت عناصري مانند سديم، كلر و غيره بيشتر درسامانه هاي آبياري باراني چالش آفرين است، چون اين عناصر به طور عمده از طريق برگ جذب شده و باعث بروز آسيب و زيان در يونجه ميشوند.
 
تناوب زراعي كشتزار
بررسي پيشينه محل مورد انتخاب براي كاشت يونجه از موارد بسيار ضروري است.
پيشينه زراعت در كشتزار انتخاب شده از چندين جهت مهم است:
 
الف - از زراعت پشت سرهم يونجه خودداري كنيد
يونجه گياهي خود مسموم (Autotoxic) است. به اين معنا كه يونجه تركيبات دگر آسيبي (آللوپاتيكي) از خود ترشح مي كند كه در صورت كاشت دوباره يونجه در آن يونجه زار جوانه زني، رشد و عملكرد آن را با آسيب جدي روبه رو خواهد كرد. عمر و تراكم يونجه زار به طور چشمگيري بر ميزان خود مسمومي تاثيرگذار است. تأثير تركيبات دگرآسيبي يونجه بر ديگر گياهان زراعي تاكنون به درستي مشخص نشده است. عمده تركيبات دگرآسيبي يونجه شامل اتيلن و مديكارپين (Medicarpin) مي باشد. چگونگي تأثيرگذاري تركيبات مسموم كننده بر رشد گياهچه هاي جوان يونجه از طريق ايجاد آماس در نوكريشه اصلي و همچنين كاهش شمار ريشك هاي موئين است. با آسيب ديدن ريشه ها، جذب آب و عناصر غذايي دچار اختلال شده و رشد گياهچه ها متوقف خواهد شد. توصيه مي شود كه مزرعه كشتزار دست كم پس از يك فصل كاشت غلات مورد كشت دوباره قرار گيرد.  
 
ب- پيشينه استفاده از علف كش ها و آفت كش ها مورد بررسي قرار گيرد
بايستي پيشينه و زمان مصرف علفكش ها در محصول زراعي پيشين بررسي شود. بقاياي علف كش هاي پهن برگ باعث ايجاد آسيب در استقرار يونجه مي شود. در برخي موارد ديده مي شود كه يونجه زار به طور موفقيت آميزي استقرار مي يابد، ولي با افزايش رشد و دراز شدن ريشه و رسيدن آن به لايه اي از خاك كه بقاياي علفكشهاي مصرف شده در محصول پيشين در آن جا تجمع يافته اند، باعث بروز آسيب و زيان جدي در يونجه-زار مي شود. افزون بر اين، نوع آفت كش هاي مورد استفاده نيز داراي اهميت زيادي است. برخي از آفت كش ها مي توانند باعث بروز آسيب در باكتري هاي ريزوبيوم شده و عمل تثبيت نيتروژن را متوقف سازند.
 
ج- پيشينه آلودگي گياه زراعي پيشين به آفات و بيماري ها بررسي شود
يونجه داراي شمار چندي بيماري و آفت مشترك با ديگر گياهان زراعي مي باشد. در صورت آلودگي گياه زراعي به بيماري مشترك با يونجه، احتمال آلوده شدن يونجه نيز به شدت افزايش مي يابد. در صورت ديدن موارد مشترك، بايستي نشانه ها به دقت بررسي شده و در صورت امكان، مبارزه و پيشگيري هاي ممكن اعمال شود. در صورت حاد بودن آلودگي بايستي از كاشت يونجه تا حذف كامل عامل بيماري در محل انتخابي خود داري كرد

انتخاب رقم يا اكوتيپ مناسب
انتخاب رقم يا اكوتيپ مناسب براي زراعت يونجه به دو دليل داراي اهميت بالايي برخوردار است:
الف_ يونجه يك گياه چندساله است و از هنگام كاشت به طور معمول حدود پنج سال زمين زراعي را اشغال ميكند. در صورتي كه رقم يونجه برپايه اصول علمي انتخاب شود، از يكسو ميزان توليد و كيفيت علوفه توليدي در واحد سطح افزايش خواهد يافت و ازسوي ديگر هزينه هاي مديريت زراعي همانند كنترل بيماري ها و آفات كاهش خواهد يافت.در صورتي كه رقم و اكوتيپ هاي مختلف يونجه در شرايط يكسان محيطي موردكشت قرار گيرند، مي توان بين عملكرد آنها تا 30% اختلاف ديد. با محاسبه اين ميزان افزايش، در صورت انتخاب مناسب ترين رقم، براي همه ي سالهاي استقرار يونجه مي توان بهرهوري اقتصادي چشمگيري را براي كشاورزان پيشبيني كرد.
ب_ يونجه گياهي دگرگشن و خود ناسازگار است از نظر ژنتيكي توان سازگاري محيطي بالايي دارد و هركدام از اين اكوتيپ ها براي شرايط محيطي خاصي سازگار شده اند. از اين رو، در صورتي كه براي كاشت رقم يا اكوتيپ مناسب با شرايط منطق هاي مورد كشت انتخاب نشود عملكرد از حد مطلوب كمتر خواهد بود.

مهم ترين معيارهاي انتخاب رقم به شرح زير است:

قيمت بذر
از نظر كشاورزان نخستين عاملي كه بر انتخاب رقم تأثير مي گذارد قيمت بذر است. در اصول بذرهايي كه گواهي شده بوده و براي توليد آنها از فناوري و دانش نوين استفاده شده باشد قيمت بالاتري دارند. حتي اگر بذر خريداري شده نسبت به ديگر رقمها و اكوتيپ هاي موجود گران تر نيز بوده باشد، بيشنيه  تا 5% از كل هزينه هاي توليد را در طول 4 تا 5 سال به خود اختصاص خواهد داد. ولي با يك محاسبه ساده مي توان دريافت كه كمترين افزايش در ميزان توليد علوفه سالانه (ناشي از انتخاب رقم مناسب) تفاوت هزينه تهيه بذر رقم(هاي) جديدتر و مناسب تر، با بذرهاي بومي و غيرگواهي شده را به آساني جبران خواهد كرد. از اين رو، ارائه مشاوره ترويجي در هنگام توصيه رقم مناسب يونجه به كشاورزان در مورد صرفه اقتصادي تهيه بذرهاي جديد و گواهي شده بسيار مهم است.
 
عملكرد
عملكرد مهم ترين مؤلفه براي انتخاب رقم است. براي انتخاب رقم بر پايه بيشترين ميزان عملكرد، به طور عموم مراكز تحقيقاتي طيف گسترده اي از رقم ها و اكوتيپ ها را در شرايط محيطي يكسان مورد كشت و آزمايش قرار مي دهند. اين آزمايش ها در طي سالهاي متوالي و همچنين در مكان هاي مختلف انجام شده و نتايج به دست آمده از اين آزمايش ها به عنوان معيار دقيقي براي انتخاب رقم هاي داراي بيشترين عملكرد مورد استفاده قرار مي گيرد. بايستي توجه داشت كه براي انتخاب رقم مناسب، در آغاز بايد گروهي از رقم هاي با عملكرد بالا در طي چندين سال آزمايش در منطقه انتخاب شده وسپس ديگر معيارهاي ياد شده در اين بخش را بر روي آنها بررسي كرد. قابل يادآوري است كه منظور از واژه "عملكرد" ميانگين عملكرد رقم انتخابي در بين چين هاي يك سال و سير تغييرات آن در طي سال هاي پس از استقرار يونجه زار مي باشد. چه بسا برخي از ارقام در طي چين اول عملكرد بسيار بالايي توليد كنند، ولي در چين هاي بعدي به طور چشمگيري از ميزان علوفه توليدي آنها كاسته شود. 
 
كيفيت علوفه
از آنجائي كه در كشور ما معيار خريد و فروش علوفه صرفاً براساس وزن علوفه انجام مي گيرد، كيفيت علوفه در بحث انتخاب رقم، نوع مديريت هاي زراعي، زمان برداشت وغيره عموماً مورد بي توجهي قرار گرفته است. با اين حال، براي اصلاح چرخه تغذيه اي دام و طيور بايستي كيفيت علوفه در انتخاب نوع رقم مد نظر قرار گيرد. به طوري كه امروزه ارقامي از يونجه در سطح جهاني معرفي گرديده اند كه فاقد ساپونين بوده و باعث ايجاد نفخ در دامها نمي شوند.
 
دوام و پايداري سطح سبز
به طوري كه پيشتر نيز بيان شد دوام سطح سبز يونجه زار و پايداري عملكرد آن درانتخاب رقم بسيار مهم است. از آنجايي كه يونجه گياهي چند ساله است، معيار سنجش رقم ها، توليد كل هر رقم در واحد سطح و در واحد زمان (دستكم سه سال) خواهد بود. قاعده كلي براين است كه يك رقم مناسب، بايستي عملكرد به تقريب پايداري در طي سه سال اول پس از استقرار داشته باشد و از آن پس با شيبي ملايم از ميزان توليد آن كاسته شود. برخي رقم ها در سال اول به علت جديد بودن سطح سبز عملكرد بالايي توليد مي كنند، با گذشت زمان به طور چشمگيري توان و ظرفيت عملكرد آن ها رو به كاهش مي گذارد.همانطور كه اشاره شد هزينه هاي توليد يونجه به كل سال هاي بهره برداري آن تقسيم مي شود و يكي از اركان محاسبه ميزان بهره وري توليد، ميزان دوام سطح سبز يونجه است.لذا اگر عملكرد در طي سال هاي آتي به طور چشمگيري كاهش يابد، در عمل كشاورز را با زيان روبه رو كرده است. دوام سطح سبز و پايداري عملكرد رقم ها، افزون بربحث ژنتيكي بودن آن، به شدت از ميزان درجه سختي زمستان و درجه مقاومت به آفات وبيماري ها تأثير مي پذيرد. 
 
خواب پاييزه (Fall dormancy)
خواب پاييزه يكي از ويژگي هاي مهم در انتخاب رقم است كه بر سازگاري، عملكرد وكيفيت علوفه و دوام سطح سبز تاثير مي گذارد.خواب پاييزه به وسيله اندازه گيري ميزا رشد (افزايش بلندي گياه) در طي فصل پاييز تعيين مي شود. ركود پاييزه يك  ويژگي به طور كامل ژنتيكي است و در حقيقت يك پاسخ فيزيولوژيك از سوي گياه به كاهش دما و طول روز است و به عنوان معياري براي سنجش چگونگي زمستان گذراني يونجه شناخته مي شود.براي درك بهتر از ميزان خواب پاييزه در رقم ها  و اكوتيپ هاي يونجه، خواب پاييزه يونجه از 1 تا 11 درجه بندي گرديده است. رقم هاي دسته يك بيشترين خواب پاييزه را داشته و رقم هاي دسته 11 بدون خواب پائيزه هستند. رقم هاي بدون خواب پاييزه در پاييز بلندتر بوده و رشد بيشتري در طي دو فصل پاييز و زمستان (جداي از شرايط محيطي) نسبت به رقمهاي داراي ركود پاييزه دارند. رقم هاي بدون (يا داراي كمترين) خواب پاييزه به علت ادامه رشد در طي دو فصل پاييز و زمستان، در طي بهار به سرعت به رشد خود ادامه داده و پس از هر چين برداري نيز توان جايگزيني سطح سبز بالاتري دارند. ولي اين رقم ها در عمل توانايي زمستان گذراني را در مناطق با زمستان هاي طولاني و سرد را نخواهند داشت. لذا بايستي در انتخاب رقم به شرايط منطقه توجه كرد و در صورتي كه منطقه داراي زمستان هاي سرد و طولاني باشد دست كم بايد از اكوتيپ داراي خواب پاييزه استفاده كرد. در ديگر مناطق استفاده از رقم هاي بدون ركود پاييزه و يا با در جه هاي بالاتر در دسته بندي توصيه مي شود. قابل يادآوري است كه امروزه رقم هايي در چرخه اصلاح هستند كه رابطه بين ركود پاييزه و زمستان گذراني در آنها تا حد امكان در حال حذف شدن است.
 
زمستان گذراني (Winter survival)
آسيب هاي زمستاني مهم ترين عامل محدود كننده دوام يونجه زارها در عرض هاي شمالي است. زمستان گذراني در يونجه يك صفت پيچيده اي است كه از عامل هاي چندي مانند مقاومت به بيماريها، مديريت برداشت و (چين برداري)و شرايط محيطي همچون رطوبت خاك و دماي محيط(سرمايش و گرمايش) متأثر مي شود.روش هاي مختلفي براي ارزيابي زمستان گذراني در يونجه وجود دارد . يكي از روش ها "سختي زمستانه" (Winter hardiness) است كه روشي تاحدودي دقيق براي ارزيابي توانايي زمستان گذراني در يونجه بدون ايجاد آسيب در آن مي باشد. در اين روش، ارقام يونجه بر پايه آزمون سختي زمستانه در شش دسته درجه بندي مي شوند. بذرهايي  كه ميزان دوام زمستان گذراني در آن ها كمتر است به طورمعمول ارتفاع كمتري داشته و توليد علوفه كمتري در طي چين اول دارند. علاوه بر اين ممكن است جوانه هايي كه در اين گياهان در طي پاييز و براي رشد دوباره در بهار تشكيل شده بودند، از بين رفته باشند.
 
مقاومت به آفات و بيماري ها
رقم ها و اكوتيپ هاي مختلف يونجه از نظر ميزان مقاومت به بيماري ها و آفات مختلف يكسان نيستند. به ويژه اينكه امروزه رقم ها جديد كه مقاوم به نوع خاصي از بيماري ها وآفات باشد معرفي مي شود. ميزان مقاومت رقم ها نيز با بررسي هاي آزمايشي در چند سال پي در پي و در مكان هاي مختلف مورد سنجش قرار مي گيرد. در صورتي كه نوع خاصي از آفات يا بيماري ها در منطقه مورد كاشت شيوع داشته باشد بايستي از رقم هاي مقاوم  و يا نيمه مقاوم (متحمل) به آن بيماري يا آفت استفاده كرد.
 
آماده سازي بستر بذر
يونجه براي توليد عملكرد مطلوب به خاك هاي به نسبت عميق، با زهكشي خوب وبستر بذري نرم و صاف نياز دارد. بستر بذر بايستي محيطي مناسب براي جوانه زدن، رشد و نفوذ ريشه ها را فراهم آورده و بتواند ميزان رطوبت مورد نياز يونجه را در ناحيه توسعه ريشه فراهم آورد. از اين رو آماده سازي بستر بذر بايد همه ي بازدارنده هاي ممكن براي سبز شدن و استقرار گياهچه ها، نفوذ و پراكنش ريشه ها و دوام چندساله يونجه در آن يونجه زار را تامين كند. مراحل آماده سازي بستر بذر يونجه شامل مراحل زير است:
 
خاك ورزي اوليه (Primary Tillage)
براي دستيابي به داشتن بيشينه عملكرد يونجه، به خاك هاي با زهكشي مناسب و به نسبت عميق نياز است. محدوديت های فيزيكي و شيميائي، مانند وجود لايه هاي سفت، چينه اي بودن خاك و وجود لايه های نمك مي توانند عمق نفوذ ريشه را محدود كرده و در نهايت منجر به كاهش عملكرد شوند. يكي ديگر از عمده ترين علل محدوديت نفوذ ريشه، فشرده شدن خاك در نتيجه عبور ماشين ها و ادوات كشاورزي سنگين، به ويژه هنگامي كه خاك مرطوب بوده و يا در هنگام برداشت محصول گياهان زراعي پيشين مي باشد. شخم عميق مي تواند فشردگي خاك را كاهش دهد. هرچند براي تعيين نوع و عمق خاكورزي نياز به بررسي دقيق تر محل انتخاب شده براي كاشت خواهيم داشت.
چندين نوع از ادوات خاكورزي عمقي، بسته به شرايط خاك در آماده سازي بستر بذر يونجه مورد استفاده قرار مي گيرد: زيرشكن (Subsoiler) يا گاو آهن قلمي (Chesel plow) ، گاوآهن برگردان دار (Moldboard Plow) ، گاوآهن بشقابي عميق (Disk Plow) . زيرشكن وسيله اي است كه براي كاهش فشردگي خاك و افزايش نفوذپذيري آن مورد استفاده قرار مي گيرد.زيرشكن به طورمعمول داراي چند پاشنه بزرگ با عمق و فاصله قابل تنظيم مي باشد. براي دستيابي به نتيجه در استفاده از زيرشكن، بايستي فاصله پاشنه ها از يكديگر برابر بوده و بيشنيه برابر با عمق نفوذ آن ها تنظيم شود. همچنين بايستي زماني در كشتزار از زيرشكن استفاده شود كه خاك كشتزار خشك باشد. پاشنه يا اسكنه لايه هاي به هم فشرده را مي شكند، ولي اين لايه ها را با هم ديگر مخلوط نمي كند. از اين رو تاثير كاربرد زيرشكن در خاك هاي چينه اي كه مدوام خواهد بود.براي كاهش فشردگي و بهبود نفوذپذيري در اين خاك ها مي توان از گاوآهن برگردان دار استفاده كرد. گاوآهن برگردا ن دار، به شرطي كه لايه هاي زيرين در خاك هاي چينه اي سنگلاخي و نامرغوب نباشند، با وارونه كردن و اختلاط خاك براي نفوذ ريشه وتهويه آن بسيار سودمند خواهد بود. از آنجائي كه شخم عمقي نياز به هزينه و انرژي زيدي دارد، شخم عمقي به طور عموم تنها در محدوده بيشينه پراكنش ريشه يونجه، يعني در 50تا80 سانتي متر ي عمق خاك توصيه مي شود.شخم به عنوان مكمل خاكورزي عمقي در آماده سازي بستر بذر يونجه مطرح است و به طور عموم جايگزيني براي آن نيست. در صورتي كه لايه هاي زيرين خاك فشردگي چنداني نداشه باشند، ميتوان از گاوآهن بشقابي براي انجام خاكورزي اوليه استفاده كرد. گاوآهن بشقابي به خوبي مي تواند در زمين هاي خشك و متراكم استفاده شود.

زیر شکن

گاوآهن قلمی

گاوآهن برگردان دار

گاوآهن بشقابی

 خاك ورزي ثانويه (Secondary Tillage)
پس از انجام خاكورزي اوليه، زمين به صورت سطحي ديسك زده مي شود.ديسك ها از چندين رديف صفحه هاي بشقابي تشكيل شده اند و با حركت روي سطح خاك كلوخه ها و بقاياي كوچك گياهي را خرد كرده و با هم ديگر مخلوط مي كنند.در صورتي كه ميزان بقاياي گياهي مانده از زراعت پيشين زياد و يا خشبي بوده و با وجود ديسك زني هنوز هم بقايا در سطح كشتزار ديده شود، پس از ديسك زني بايد از دندانه يا هرس (Tooth harrow) استفاده كرد.
يكي از اقدام هاي ضروري در خاكورزي ثانويه تسطيح زمين (Land leveling) است. ميزان تسطيح وشيب مورد نياز، بستگي به نوع خاك و سامانه آبياري يونجه زار دارد. در يونجه زارهايي كه آبياري به روش سطحي انجام خواهد گرفت، تسطيح و تنظيم شيب زمين بايد با دقت بيشتري انجام گيرد. هرچند در آبياري باراني نيز باقي ماندن گودال هاي كوچك باعث جمع شدن آب در آنها و ايجاد غرقابي ناحيه اي در يونجه زار شده و به يونجه آسيب و زيان وارد مي كند. براي تسطيح زمين به طور عموم از انواع ماله ها استفاده مي شود. امروزه ماله هاي بزرگ زراعي مجهز به ليزر هستند كه جهت شيب و حجم تغييرات مورد نياز در هر ناحيه از خاك را تشخيص داده و به صورت دقيق اقدام به تسطيح زمين زراعي مي كنند. هرچند ماله هاي ليزري گران بوده و استفاده از آنها هزينه بر مي باشد، ولي استفاده از آنها دركشتزارهاي بزرگي كه به روش غرقابي يا كرتي آبياري خواهند شد بسيار سودمند خواهد بود. تسطيح زمين در اغلب شرايط در دو مرحله انجام مي شود؛ مرحله اول پس از انجام خاكورزي اوليه و براي براي تسطيح كلوخه ها و برجستگي هاي ناشي از انجام شخم صورت مي گيرد. يك بار هم پس از ايجاد جوي هاي آب و كرت بندي كشتزار، فضاي بين جوي هاي آبياري براي تسطيح دقيق تر و برپايه شيب مورد نظر براي آبياري انجام مي شود. 

دندانه یا هرس

تسطیح

 
تاريخ كاشت
يونجه را مي توان در بهار و يا اواخر تابستان كشت كرد. در مناطق سرد و با احتمال سرمازدگي، كشت بهاره به كشت اواخر تابستان ترجيح داده مي شود. كشت بهاره بي درنگ پس از رفع خطر سرمازدگي مي تواند انجام شود. يونجه در مراحل اوليه استقرار مقاومت بالايي به سرما نشان مي دهد، ولي رفته رفته از ميزان مقاومت آن به سرما كاسته شده و در مرحله دو برگچه هاي حقيقي به كمترين ميزان خود مي رسد. در كشت بهاره، به طورعموم رطوبت خاك به علت بارندگي هاي بهاره كافي و مناسب بوده و شرايط متعادل براي جوانه زني و سبزشدن يونجه فراهم مي شود كه اين امر نياز به آبياري را كاهش مي دهد. اين مسئله هنگامي بسيار اهميت دارد كه سامانه آبياري يونجه زار به صورت غرق ابي باشد. گياهچه هاي در حال استقرار يونجه با ايجاد حالت غرقابي دچار تنش و خفگي مي شوند كه اين وضعيت، هر از چندي براي مدت بسيار كوتاه، در آبياري غرقابي رخمي دهد. همچنين در اراضي سبك، جريان آب مي تواند جوانه هاي يونجه را از محل خود بيرون آورده و با خود منتقل كند كه اين حالت نيز باعث ايجاد آسيب و زيان مي شود. كشت تابستانه در نيمه جنوبي كشور، به علت امكان كاشت يونجه پس از برداشت محصول پيشين (مانند گندم) مورد استفاده قرار مي گيرد. در كشت تابستانه رقابت كمتري باعلف هاي هرز وجود دارد و نياز كمتري به استفاده از علف كش ها احساس مي شود. در كشت تابستانه، عملكرد يونجه در سال اول به مراتب بيشتر از كشت بهاره است. تاريخ كاشت اواخر تابستان تا حد زيادي به تامين رطوبت لازم براي جوانه زني و استقرار يونجه زار بستگي دارد. چون تاريخ كاشت در تابستان بايد به گونه اي تنظيم شود كه هم رطوبت در دسترس بذرها كافي باشد و هم زمان كافي براي رشد يونجه تا فرا رسيدن سرماي زودرس زمستانه فراهم شود. افزون براين، در رقم هاي داراي خواب پاييزه تاريخ كاشت بايد به گونه اي انتخاب شود كه تا فرارسيدن مرحله ركود گياهچه يونجه به مرحله اي از نمو رسيده باشد كه 3 تا 5 برگ سه برگچه اي توليد كند. در كل، يونجه براي تحمل سرماي زمستانه، پس از جوانه زني به دستكم شش هفته رشد نياز دارد تا با نمو طوقه خود امكان ذخيره كربوهيدرا ت هاي مورد نياز به زمستان گذراني را در ريشه خود فراهم آورد. از سوی ديگر، يونجه پيش از فرا رسيدن سرما يا خواب پاييزه بايد تا حدی رشد كند، كه توانايی رقابت با علف های هرز زمستانه را داشته باشد. پس بايستی توجه داشت كه از كاشت تابستانه يونجه در مناطق سرد و كوهستانی كه سرمازدگی ممكن است حتی در اواسط پاييز نيز رخ دهد، خود داری شود. 

ميزان (تراكم) بذر
تعيين ميزان بذر برای استقرار سطح سبزی با تراكم مناسب به عامل های چند ی همچون شرايط محيطی، نوع و بافت خاك، روش و الگوی كاشت، سطح فناوری كاربرد ماشين ها و ادوات آماده سازی و كاشت، ويژگي های بذر مورد انتخاب، آبی و يا ديم بودن زراعت و غيره بستگی دارد. به طور اصولی آزمايش های منطق های تعيين كننده دقيق ترين ميزان بذر برای هر منطقه از كشور هستند، ولی به طور نسبی نيز می توان ميزان مناسب برای بذر يونجه را نيز توصيه كرد. به طور كلی، ميزان تراكم توصيه شده برای كشت بذر يونجه 60 بذر در هرمتر مربع و حدود 20 تا 25 كيلوگرم بذر در هكتار می باشد. تحقيقات نشان داده، در پايان سال اول استقرار، تنها در حدود يك سوم از بذر های كشت شده به صورت گياهچه باقی می مانند. چندين عامل در هدر رفت ميزان بذر يونجه و تبديل نشدن  بذرها به گياهچه نقش دارند: 
 
ناخالصی بذر و جوانه نزدن بخشی از بذرها
به طور معمول در بذرهای گواهی شده درصد خلوص و درصد جوانه زنی در توده بذرمحاسبه شده و بر روی بسته بندی نوشته می شود. در آغاز ميزان بذرهای زنده خالص (Pure Live Seed) را می توان به روش زير محاسبه نمود:
درصد جوانه زنی × درصد خلوص = درصد بذرهای زنده خالص
به عنوان مثال اگر درصد قوه ناميه بذر يونجه ای 95% و درصد خلوص آن 98% باشد خواهيم داشت:
0.93 = 0.95 × 0.98 = درصد بذور زنده خالص
 
بنابراين در آغاز برای حذف اين بخش از هدررفت بذر، بايستي7%  افزايش ميزان بذر برای توده بذر در نظر گرفته شود.
 
بذرهای سخت (Hard Seed)
بذرهای سخت جزو درصد جوانه زنی به شمار مي آيند، ولی در شرايط صحرايی محدود كنده هستند. درصد اين بذرها، در توده ها و رقم هاي مختلف متفاوت است . وجود درصد بالای بذرهای سخت در بذر انتخابی برای كاشت، يكنواختی سطح سبز را به شدت كاهش خواهد داد.
 
حذف زمستانه
با ورود توده هوای سرد، به ويژه در مناطق سرد و كوهستانی، شماری از گياهچه ها دراثر سرمازدگی از بين خواهند رفت. در كشت پاييزه اين ميزان بسيار بيشتر از كشت بهاره است. هر چند ميزان مقاومت به سرمای زمستانه در رقم ها و اكوتيپ های مختلف متفاوت است، ولی در مقاوم ترين رقم ها نيز گذر از فصل سرما باعث هدر رفت در گياهچه های يونجه خواهد شد.
 
تنظيم ماشين ها و ادوات كاشت
يكی از عامل های مهم در ميزان بذر مورد استفاده، واسنجی (كاليبراسيون) كارنده است. اندازه بذر در بين گياهان علوفه ای، رقمهای مختلف يونجه و حتي در توده های مختلف از يك رقم بذری يونجه می تواند بسيار متفاوت باشد. از سوی ديگر چون بذرهای يونجه پيش از كاشت با باكتری ريزوبيوم و يا گاهی با قارچ كش ها تلقيح شده يا پوشش دار می شوند، از اين رو پيش از اقدام به كاشت به حتم بايستی به تنظيم كارنده ها با توجه به اندازه بذر انتخابی اقدام شود. تنظيم موزع بذر كار به طور چشمگيری مصرف بذر را تعديل كرده و با توزيع يكنواخت آن باعث ايجاد تراكم يكنواخت در سراسر يونجه زار شده و از اين طريق از واكاری جلوگيری مي شود. ميزان بذر در شرايط مختلف و با هدف های زراعی مختلف متفاوت خواهد بود. در صورتی كه هدف از كاشت، توليد بذر يونجه باشد، در اين صورت ميزان بذر كشت شده كمتر از حالت توليد علوفه در نظر گرفته می شود. چون در حالت توليد علوفه تراكم بالا باعث نفوذ كمتر نور به بخش های درونی تاج پوشش گياه (كانوپی) شده و از اين رو كيفيت علوفه توليدی افزايش يافته و بخشهای خشبی ساقه ها كمتر خواهند بود. ميزان بذر درخاك های با بافت رسی نسبت به خاكهای لومی- شنی و يا لومی- رسی بيشتر بوده و تا دو برابر هم می تواند افزايش داشته باشد. چون شمار بذر در هر كيلوگرم در ارقام مختلف يونجه بسيار متفاوت بوده و از 500 هزار عدد بذر در هر كيلوگرم متفاوت می باشد، لذا تعيين ميزان بذر مورد نياز با توجه به وزن هزار دانه رقم انتخابی ضروری به نظر می رسد. ميزان بذر 25_20 كيلوگرم در هكتار برای توليد علوفه و 15_10 كيلوگرم در هكتار برای توليد بذر و فاصله رديف تا حدود 25 سانتی متر  برای يونجه زار توليد علوفه و فاصله رديف 75_60 سانتی متر  برای يونجه زار توليد بذر در نظر گرفته می شود.
 
عمق كاشت
عمق كاشت در استقرار سطح سبز يونجه دارای اهميت بالايی است. از آنجائی كه بذرهای گياه يونجه بسيار كوچك بوده و ذخائر بذر برای رساندن لپه ها به سطح خاك (در خاكهای عميق) كافی نيست، لذا نمی توانند در عمق خاك جوانه بزنند. همچنين عمق كاشت بايستی به گونه ای شود كه بذر توسط خاك پوشانده شده و رطوبت لازم برای جوانه زنی آن تأمين شود. همچون ديگر مديريت ها، تعيين عمق كاشت نيز متأثر از نوع و بافت خاك خواهد بود. به طور كلی، بر پايه تحقيقات انجام شده مطلوب ترين عمق كاشت برای يونجه در حدود 1.5 تا 2.5 سانتی متر می باشد. بذر يونجه در خاك های ماسه ای بهتر از خاك های لومی و آن هم بهتر از خاك های رسی جوانه می زند. از اين رو در خاك های سنگين بذر را از عمق 0.7 تا 2.3 سانتی متری می توان كشت كرد، ولی در خاك های رسی عمق كاشت بذر نبايد از 2 سانتی متر بيشتر باشد. عمق كاشت به شرايط رطوبتی خاك نيز بستگی دارد. اگر رطوبت خاك برای جوانه زنی بذور يونجه كافی باشد، عمق كاشت را كمتر در نظر گرفته، ولی در خاك های خشك بذرها عمقی تر كشت می شوند. يك نكته كليدی در تعيين عمق كاشت برای همه ی رقم های يونجه اين است كه عمق كاشت يونجه نبايد بيشتر از 10 برابر قطر بذر باشد.
 

تلقيح بذر يونجه (Seed Inoculation)
باكتری ريزوبيوم در ريشه های يونجه گره هايی را ايجاد مي كند كه اين گره ها به باكتری امكان تثبيت نيتروژن و تبديل نيتروژن اتمسفری را به صورت قابل استفاده برای گياهان فراهم می آورند. هر چند بسياری از يونجه زار دارای جمعيت هايی از باكتری ريزوبيوم هستند كه از زراعت های پيشين يونجه در آنجا باقی مانده است، ولي ممكن استكه ميزان جمعيت های باكتريائی ياد شده برای آغاز تثبيت نيتروژن در يونجه زار جديد كافی نباشد. برای اطمينان از حضور باكتری مورد نياز، بايستی از بذرهای پيش تلقيح شده استفاده كرد و يا بذرها را با استفاده از مايه تلقيح ريزوبيوم مليلوتی مخصوص تيمار كرد. امروزه مايه تلقيح به شكل تجاری موجود می باشد. چون شكل تجاری مايه تلقيح افزون بر مايه باكتريائی دارای مواد افزودنی ديگری نيز می باشند.در صورتی كه شكل تجاری آن در دسترس كشاورزان نباشد، مي توان آن را به صورت تركيبی تهيه كرد. به طور عموم مايه تلقيح بايستی داراي قارچكش باشد تا بذرها را از بيماری هايی كه جوانه زني آنها را كاهش داده و باعث مرگ گياهچه های جوان يونجه می شوند، حفاظت كند.برای تلقيح باكتری بايستي بذرها را در همان روز كاشت در يك ظرف بزرگ ريخته و ميزان توصيه شده از مايه تلقيح را اضافه كرد به مخلوط بذر و مايه تلقيح بايستی به ميزان كافی آب قند 10 تا 20%  اضافه شود و سپس آن را به خوبی مخلوط كرده تا همه ی بذرها به طور يكسان با مايه تلقيح آغشته شوند. سپس چندين دقيقه بايد بذرها را در هوای آزاد قرار داد تا خشك شوند. پيشنهاد می شود كه محلول دارای مايه تلقيح به صورت تدريجی به توده بذری اضافه شود تا مايه تلقيح بيشتر از حد لازم به بذرها نچسبد. به طور عموم برای 50 كيلوگرم بذر در حدود 700 سانتي متر مكعب مايه تلقيح (بدون مواد افزودني) كافی است. گاهی به محلول تهيه شده آهك نيز اضافه مي شود. چون باكتری به اسيديته خاك حساس است، آهك اضافه شده از وارد شدن تنش به باكتری جلوگيری مي كند. بايستی توجه داشت كه مايه تلقيح در بسته بندی عايق به نور و دربسته قرار داشته و دور از گرما و تابش آفتاب نگهداری شود تا خشك نشود. همچنين عمل تلقيح بايد در همان روز كاشت و در محل سايه انجام گيرد. توصيه مي شود كه كاشت يونجه تلقيح شده نيز در ساعت های اوليه صبح و يا در هنگام عصر، هنگامی كه تابش آفتاب در كمترين شدت خود بوده ودمای هوا نيز كمتر است انجام گيرد. اين نكته بايستی مورد توجه قرار گيرد كه تلقيح بذر پيش از كاشت بسيار ارزان تر و ساده تر انجام می گيرد، ولی در صورتی كه عمل تلقيح انجام نگيرد و يا با شكست روبه رو شود. تلقيح يونجه زار پس از كاشت بسيار دشوار و هزينه بربوده و احتمال موفقيت آن نيز پايين است.

بذر یونجه

پوشش دار كردن بذر (Seed coating)
بذور يونجه را با مواد مختلف و برای هدف های خاص می توان پوشش دار كرده و آن گاه كاشت موادی كه به طور عموم برای پوشش دار كردن بذر يونجه استفاده مي شوند شامل آهك، پودرگچ، قارچ كش ها، عناصر ريزمغذی و مواد پليمری می باشند.از آنجائی كه يونجه در مراحل اوليه استقرار حساسيت بيشتری نسبت به اسيدی بودن خاك دارد، پوشش دار كردن بذر يونجه با آهك باعث تعديل PH در خاك اطراف بذر شده و ميزان جوانه زنی را بهبود می بخشد.آغشته كردن بذرهای يونجه به قارچ كش های نفوذ (سيستميك) مانند متالاكسيل، باعث پيش گيری از ابتلای بوته های يونجه به بيمارهايی همچون پوسيدگی ريشه مي شود. در برخی موارد نيز از كودها، به ويژه كودهای فسفره برای پوشش دار كردن بذرها استفاده می شود. پوشاندن بذرها پس از تلقيح با مايه تلقيح ريزوبيوم، باعث محافظت آنها از برخورد مستقيم نور خورشيد شده و نيازهای اوليه غذايی جوانه يونجه را تأمين می كند. با توجه به اين كه بذرهای يونجه به صورت به نسبت سطحی كشت می شوند، پرندگان می توانند به آسانی از آن ها تغذيه كنند و موجب هدر رفت ميزان زيادی از بذرهای كشت شده شوند. پوشش دار كردن بذر يونجه با انواع كودها و يا آهك، رغبت پرندگان را برای تغذيه از بذرهای يونجه كشت شده كاهش می دهد. البته دركاشت بذرهای يونجه پوشش دار بايستی توجه لازم را اعمال كرد. چون اين بذرها حدود سی درصد سنگين تر از بذرهای ساده هستند و اين ميزان افزايش وزن بايستی در محاسبه ميزان بذر پوشش دار شده مورد كاشت در واحد سطح لحاظ شود. از سوی ديگر، چون بذرهای پوشش دار بزرگتر از بذرهای ساده هستند، لذا تنظيم های بذركار مورد استفاده برای كاشت نيز بايد برپايه اندازه اين بذرها واسنجی كاليبره شوند
 
پوشش دار کردن بذر یونجه

روش های كاشت يونجه
به طور كلی كاشت يونجه به دو روش كشت مسطح و جوی پشته ای انجام مي شود.
الف- كشت مسطح (Broadcasting)
كشت مسطح يك روش سريع است و يك نواختی توزيع بذر در آن نسبت به روش جوی پشته اي بيشتر است. عمده ترين ايراد اين روش، باقی ماندن شماری از بذرها در سطح خاك و پوشش ناكامل آنها در سطح خاك است. ميزان بذرهای  باقی مانده در سطح خاك، هنگامی عمل كاشت به صورت دستی انجام می شود بسيار بيشتر از كشت مكانيزه است؛ چون در حالت دست پاش، بذرها به صورت دستی در سطح يونجه زار پخش شده و پس از آن با استفاده از شن كش با خاك مخلوط می شوند. در كاشت دستپاش كنترل عمق، تراكم و يك نواختی كاشت بسيار دشوار است و ميزان بذر مصرفی به شدت بيشتر از حالت كاشت مكانيزه است. در صورتی كه به هر دليلی امكان كاشت مكانيزه وجود ندارد، توصيه می شود كه مقداری ماسه خشك با الك چهار ميليمتری و پس از آن با الك دو ميليمتری سرند شده و دانه های ماسه باقيمانده در سطح الك دوم به نسبت دو برابر با بذر يونجه مخلوط شده و سپس اقدام به كاشت شود. اين امر ميزان بذر را كاهش داده و باعث ايجاد تراكم يك نواخت تر در سطح يونجه زار مي شود.
چند نوع ماشين كاشت در روش كشت مسطح يونجه مورد استفاده قرار می گيرد:
 
غلتك زراعي (Cultipacker)
يكي از ادوات كشت مسطح يونجه غلتك زراعی است كه به عنوان رديف كار گياهان علوفه ای استفاده مي شود. اين كارنده عمل كاشت يونجه را با دقت خوب و به طور مناسب انجام می دهد. در اين كارنده ها، بذر در بين دو غلتك شياردار رها مي شود. غلتك جلويی كلوخه های باقی مانده در سطح خاك را شكسته و بستر بذر را نرم و صاف مي كند. غلتك دوم پشته های كوچكی را كه توسط غلتك جلويی ايجاد شده را رو به دو طرف جدا كرده و بدين ترتيب روی بذرها را با خاك پوشانيده و با فشاری كه به سطح خاك می آورد، رديف های كاشت را متراكم ساخته و باعث تماس بيشتر بذر با خاك می شود.  

غلتک زراعی
 
خطی كار غلات دانه ريز
خطی كار غلات دانه ريز به طور عموم برای كاشت مسطح يونجه مورد استفاده قرار می گيرد. در اين دستگاه بذرها از سوراخ انتهای مخزن به يك چرخدنده منتقل شده و پس از تقسيم توسط لوله هاي تعبيه شده در قسمتی جلوی ديسك شيار ساز ريزش می كنند. انواع مختلف خطی كارها از روش های گوناگون برای پوشاندن روی بذرها با خاك استفاده می كنند كه از اين روشها می توان به تعبيه چنگك يا زنجير درانتهای ديسك پاشنه ساز اشاره كرد. يكي از عيب های عمده استفاده از خطی كار غلات دانه ريز در كاشت يونجه، تنظيم نبودن دقيق عمق كاشت بذرها است. اين عيب هنگامی حادترمی شود كه آبياری يا بارش باران پشته ها را شسته و بر عمق شيارها افزوده شود

خطی کار دانه ریز

ب- كشت جوی پشته ای
كشت جوی پشته ای روشی ديگر برای كاشت يونجه است كه به طور عموم در اراضی با خاك های سنگين و با زهكشی ضعيف انجام مي گيرد و برای كاشت در اراضی با زهكشي مناسب توصيه نمی شود. چون هزينه و مدت زمان لازم برای آماده سازی بستر بذر و كاشت در اين روش نسبت به كشت مسطح بيشتر است. كشت جوی پشت های زمان لازم برای آبياری را نسبت به آبياری غرقابی كاهش می دهد. از سوی ديگر، كشت جوی پشته ای زهكشی را از طريق كاهش بستر بذر بهبود بخشيده و از ايجاد حالت ماندابی جلوگيری می كند. عمده ترين عيب اين روش وجود فضاي جوي هاي كشت نشده است كه امكان رشد بيشتر علف هاي هرز را فراهم ساخته و مديريت آنها را دشوار مي كند. براي كاهش اين فضا مي توان عمل كاشت را در دو طرف پشته ها انجام داد. پهنای پشته ها در زراعت يونجه به طور عموم پهن تر از ديگر گياهان زراعی در نظر گرفته می شود. بسته به شرايط خاك وآب مزرعه، پشته ها از 1 تا 1.5 متر با جوی 50 سانتي متر و عمق 10 تا 15 سانتي متر در نظر گرفته می شوند. اگر پشته ها خيلي پهن باشند، آب تا وسط پشته ها نفوذ نخواهد كرد و سرعت آبياری هم بسيار كاهش خواهد يافت و برای جلوگيری از رويارويی بوته های وسط پشته ها با خشكی، مجبور به افزايش پهنا و عمق جوی ها خواهيم شد. چون در خاك های سنگين زهكشی به طور معمول كمتر است، برای اينكه آب به همه ی قسمت های پشته نفوذ كند عمق جوی ها را بيشتر در نظر می گيرند. يكی ديگر از سودمندي های كشت جوی پشته ای فراهم كردن امكان زراعت يونجه در اراضی به نسبت شور است. در شرايط خاك های شور بايستی عمل كاشت را در دوطرف پشته ها انجام داد و وسط پشته ها را خالی گذاشت. بايستی دقت كرد كه در هنگام آماده سازی، پشته ها به صورت قوس كامل نبوده و دارای برجستگی در وسط پشته باشند. با هر بار آبياری، نمك و املاح مازاد در آب حل شده و با نفوذ آب به پشته ها در محل برجستگی پشته ها تجمع خواهند يافت. به اين دليل همواره از غلظت نمك در هنگام پشته ها كاسته خواهد شد و گياه يونجه از آسيب های تنش شوری تا حد زيادی درامان خواهد ماند. نكته مهم ديگر در كشت يونجه در خاك های شور حجم آب مورد نياز برای آبياری است. در چنين شرايطی آبياری بايستی به صورت سنگين انجام شود تا آب همه ی پشته ها را به طور كامل مرطوب كند وشرايط مناسب برای انتقال نمك های محلول در آب فراهم شود كشت دست پاش يونجه در روش جوی پشته ای در اراضی بزرگ در عمل امكان پذير نيست و تنها در اراضی كوچك می توان اقدام به كشت دستی كرد . برای كشت مكانيزه جوی  پشته ای نيز به طور عموم از ماشين خطی كار غلات دانه ريز استفاده می شود. يكی از عيب های اين ماشين در كشت جوی پشته ای دقت كم آن در برقراری عمق يكنواخت بذرها می باشد. 
 

سيستم های كاشت يونجه
كشت خالص
در اين نظام، يونجه به تنهايی و بدون گياه همراه مورد كشت قرار مي گيرد.علوفه توليد شده از كشت خالص يونجه به طور عموم بالاترين ميزان پروتئين و ميزان عملكرد را نسبت به كشت با گياه همراه دارا ست. هر چند مجموع عملكرد يونجه و گياه همراه از عملكرد يونجه در كشت خالص بيشتر خواهد بود. كشت خالص يونجه در اراضی حاصلخيز و شرايط زراعی مناسب، بهترين گزينه است. در صورتی كه هدف فرآوری يونجه باشد كشت خالص در اين صورت بسيار مناسب می باشد، ولی در صورتی كه علوفه توليدی به صورت تازه خوری به مصرف دام تخصيص يابد كاشت مخلوط غلات دانه ريز بايونجه از نظر خوش خوراكی بسيار مطلوب تر خواهد بود.


كاشت با گياه همراه (Nurse crop)
استفاده از گياه همراه در شرايط خاص و در صورت نياز انجام مي گيرد، چون عملكرد يونجه (در شرايط مساعد) در كشت خالص بيشتر از كشت با گياه همراه می باشد. از گياه همراه تنها در كشت های بهاره يونجه استفاده مي شود. متداول ترين گياهان همراه برای كشت با يونجه غلات دانه ريز مانند گندم، جو و يولاف هستند. غلات دانه ريز سرعت استقرار بيشتری نسبت به يونجه دارند و با پوشاندن فضاهای باز بين رديفهای يونجه، باعث كاهش سرعت باد در بين گياهچه های يونجه و آسيب های احتمالی به آن ها مي شود. از سوی ديگر، وجود گياه همراه در بين رديف های كاشت يونجه، از رشد علف های هرز به طور چشمگيری كاسته و حجم مديريت های لازم برای كنترل آنها را كاهش خواهد داد. 

یونجه


در اراضی با خاك های سبك و در معرض فرسايش، استفاده از گياه همراه با كاهش ميزان شستشوی خاك سطحی توسط آب آبياری و انتقال آن توسط جريان باد، نقش موثری درپيشگيری از فرسايش اراضي خواهد داشت. همچنين استفاده از گياه همراه يونجه را دربرابر خطر سرمازدگي تا حدود بسيار زيادي محافظت كرده و مدت زمان تحمل به تنش سرمايی را بالا مي برد. در كشت گياه همراه بايد به چند نكته توجه داشت. ميزان تراكم كاشت غلات دانه ريز در شرايط گياه همراه، بيشينه تراكم آن بايد 75% كشت خالص باشد تا از بروز رقابت با يونجه جلوگيری شود. در صورتي كه گياه همراه باعث ايجاد رقابت با يونجه شود، عملكرد يونجه 35 تا 20% كاهش خواهد يافت. بذرهای گياه همراه بايد درعمق بيشتری نسبت به بذرهای يونجه و در عمق حدود 5 سانتي متری خاك كشت شوند. کود سرك نيتروژنه برای تغذيه گياه همراه استفاده نشود، چون ميزان نيتروژن تثبيت شده توسط يونجه برای تغذيه گياه همراه نيز كافی است. برداشت زود هنگام گياه همراه و يا حذف آن با استفاده از علف كش در بهبود استقرار يونجه زار بسيار سودمند خواهد بود و به يونجه اجازه می دهد تا هرچه بهتر كربوهيدرات ها را برای رشد دوباره در ريشه خود ذخيره كند. استفاده از گياه همراه دارای چندين دشواری نيز مي باشد كه از جمله آن ها می توان به دشوار بودن انجام عمليات مبارزه با آفات و بيماری ها و بروز مسموميت نيتروژن برای گياه همراه اشاره كرد. در صورتی كه هدف از كاشت گياه همراه برداشت برای علوفه باشد، مناسب ترين رقم ديررس ترين آن هاست، تا هنگامی كه يونجه به چين نخست خود می رسد هنوز سبز و علفي باشد. ولي در صورتی كه هدف توليد دانه باشد، مناسب ترين رقم كم ارتفاع ترين، زود رس ترين و خشبی ترين آن ها ست. بررسی های چندی نشان داده اند كه استفاده از جو و چاودار يكساله به عنوان گياه همراه، كيفيت علوفه و ميزان عملكرد يونجه را در چين نخست به طور چشمگيری افزايش داده است. بايستی توجه داشت كه پس ازبرداشت گياه همراه، شرايط برای هجوم علف های هرز بسيار فراهم خواهد بود و از اين لحاظ، اعمال كنترل به نگام علف های هرز ضروری خواهد بود. 
 

خلاصه مطالب فوق
با توجه به اينكه يونجه يك گياه چند ساله است، تعيين محل، زمان و بذر مناسب برای دستيابی به يك زراعت موفق بسيار ضروری است.
يك كشتزار مناسب براي كاشت يونجه بايد داراي خاكی با بافت لومی- شنی يا لومی- رسی با  زهكشی مناسب، عمقی بيش از يك متر ، PH در حدود 6.3 تا 7 و هدايت الكتريكی كمتر از 2 ميلی موس بر سانتی متر  باشد.
با توجه به نياز آبی بالای يونجه، وجود منابع آبی مناسب نيز از عامل های مهم در انتخاب محل كاشت است. منبع آب بايستی بتواند برای آبياری هر هكتار يونجه دستكم 100-80 ليتر آب در دقيقه فراهم كند.بذر مناسب براي كاشت، بر پايه آزمايش هاي  زراعي منطقه اي از ميان رقم ها و اكوتيپ هاي موجود و با در نظر گرفتن ميزان عملكرد، مقاومت به آفات و بيماري ها، كيفيت علوفه و غيره انتخاب می شود. عمليات آماده سازی يونجه زار برای كاشت، شامل دو مرحله خاكورزی اوليه و خاكورزی ثانويه است. بسته به وضعيت خاك يونجه زار از چندين نوع ادوات برای خاكورزی اوليه  مورد استفاده قرار مي گيرد كه از آن جمله می توان به  زيرشكن يا گاوآهن قلمی، گاوآهن برگردان دار، گاوآهن بشقابی عميق اشاره كرد. خاكورزی ثانويه به طور عموم شامل خرد كردن بقايای گياهی و كلوخه ها با استفاده از ديسك و در نهايت تسطيح زمين است.
يونجه را مي توان در بهار و يا اواخر تابستان كشت كرد. در اغلب مناطق كشور ما، كشت بهاره به كشت اواخر تابستان ترجيح داده مي شود. كشت بهاره بی درنگ بعد از رفع خطر سرمازدگی می تواند انجام شود. كشت تابستانه در نيمه جنوبی كشور، به علت امكان كاشت يونجه پس از برداشت محصول پيشين مورد استفاده قرار می گيرد. به طور كلی، در خاك های سنگين يونجه را از عمق 0.7 تا 2.3 سانتی متری می توان كشت كرد، ولی در خاك های رسی عمق كاشت نبايد از 2 سانتی متر تجاوز كند. عمق كاشت به شرايط رطوبتی خاك نيز بستگی دارد. اگر رطوبت خاك برای جوانه زنی بذرهای يونجه كافی باشد، عمق كاشت را كمتر در نظر گرفته، ولي در خاك های خشك بذرها عميق تر كشت مي شوند. يك نكته كليدی در تعيين عمق كاشت برای همه ی رقم های يونجه اين است كه عمق كاشت يونجه نبايد بيشتر از 10 برابر قطر بذر باشد. لازم است كه پيش از كاشت، بذرهای يونجه با مايهی تلقيح ريزوبيوم مليلوتی Rhizobium meliloti تلقيح شده و پس از آن كشت نشود تا عمل همزيستی و تثبيت نيتروژن به صورت موفقيت آميزی انجام شود. به طوركلي كاشت يونجه به دو روش كشت مسطح و جوی و پشته ای انجام مي شود.
اشتراک

دیدگاه دیگران (بدون دیدگاه)...

Leave a reply

نام:: فیلد اجباری.
آدرس رایانامه: فیلد اجباری. غیر فعال
وبسایت::
کد امنیتی:: فیلد اجباری.
دیدگاه: فیلد اجباری.